2-2-10. مجموعهسازی و توسعه منابع اطلاعاتی در کتابخانههای دیجیتالی………………………………………….27
2-2- 11. مواد اطلاعاتی کتابخانه دیجیتالی …………………………………………………………………………………….28
2-2-12. علل گرایش به کتابخانههای دیجیتالی………………………………………………………………………………..29
2-2-13. چالشها در حوزه کتابخانههای دیجیتالی…………………………………………………………………………..30
2-2-13-1.چالشها و مسایل حوزه نگرش کتابخانههای دیجیتالی ……………………………………………………30
2-2-13-2. چالشها و مسایل حوزه نیروی انسانی کتابخانههای دیجیتالی ………………………………………..31
2-2-13-3.چالشها و مسایل حوزه ساخت مجموعه دیجیتالی …………………………………………… ………… 32
2-2-13-4.چالشها و مسایل تجهیزات و دستگاههای دیجیتالسازی………………………………….. …………. 34
2-2-14. اصول و پایههای ایجاد کتابخانههای دیجیتالی…………………………………………………….. ……………35
2-2-15. مدیریت کتابخانه های دیجیتال………………………………………………………………………… ……………37
2-2-15-1. آموزش………………………………………………………………………………………………….. ………………38
2-2-16. سختافزارها و نرمافزارهای مورد نیاز کتابخانه دیجیتال………………………………………. ……………42
2-2-16-1. سختافزارها………………………………………………………………………………………………. ………….42
2-2-16-02 نرمافزارها ………………………………………………………………………………………….. ………………..42
2-2-16-3. تجهیزات دیجیتالی …………………………………………………………………………………… ……………43
2-2-17. استانداردها در کتابخانههای دیجیتالی ……………………………………………………………. ……………..45
2-2-18. هزینه و مسایل مالی کتابخانههای دیجیتالی………………………………………………………….. ………..45

2-2-18-1. موانع مالی………………………………………………………………………………………………… …………..46
2-2- 18-2. مسایل حفاظت و نگهداری منابع دیجیتالی………………………………………………….. ……………47
2-2-18-3. عدم وضوح قوانین مربوط به حق مولف………………………………………………….. ………………47
2-2-18-4. نبود روابط عاطفی میان کاربر و کتابخانه………………………………………………………. ……………50
2-2-18-5.استاندارد نبودن نظامهای ارتباطی……………………………………………………………………. …………50
2-2-18-6. عدم هماهنگی مابین متخصصان رایانهای و کتابداری و اطلاعرسانی…………………… …………50
2-2-18-7. برخوردهای مقطعی و سطحی مدیران موسسات…………………………………………….. ……….51
2-2-18-8. عدم توجه به استانداردهای مورد نیاز………………………………………………………………………51
2-2-18-9. هزینه نسبتا بالای ایجاد………………………………………………………………………………………….51
2-2-18-10. لزوم داشتن مهارت جستوجو و بازیابی اطلاعات…………………………………………………52
2-2-18-11. موانع مالی ………………………………………………………………………………………………………..52
2-2-18-12. حفاظت از منابع اطلاعاتی بودجه………………………………………………………………………….52
2-2-19. مدیریت کتابخانههای دیجیتالی …………………………………………………………………………………52
2-2-19-1. کتابداران در عصر الکترونیک ……………………………………………………………………………….53
2-2-19-2. کتابداران کتابخانههای دیجیتالی…………………………………………………………………………….54
2-2-19-2-1. وظایف کتابدار دیجیتالی …………………………………………………………………………………54
2-2-20. معرفی برخی از کتابخانههای دیجیتالی معروف جهان و ایران ………………………………………55
2-2-20-1. معرفی چند نمونه از کتابخانههای دیجیتالی جهان……………………………………………………55
2-2-20-2. معرفی چند نمونه از کتابخانههای دیجیتالی ایران…………………………………………………….55
2-2-20-2-1. کتابخانه دیجیتالی تخصصی انستیتو پاستور………………………………………………………..55
2-2-20-2-2. کتابخانه مجازی فارسی قفسه…………………………………………………………………………..56
2-2-20-2-3. کتابخانه مجازی ایران…………………………………………………………………………………….56
2-2-20-2-4.موسسه فرهنگی و اطلاعرسانی تبیان………………………………………………………………..57
2-2-20-2-5. کتابخانه دیجیتال دانشگاه آزاد………………………………………………………………………..57
2-2-20-2-5-1. کتابخانه دیجیتال دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد…………………………………65
2-3. پیشینه پژوهش…………………………………………………………………………………………………………..66
2-3-1. پژوهش های داخل کشور……………………………………………………………………………………….66
2-3-2. پژوهش در خارج کشور…………………………………………………………………………………………68
2-3-3. نتایج پیشینه ها………………………………………………………………………………………………………74
فصل سوم :روش اجرای تحقیق
3-1. مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………77
3-2. روش تحقیق…………………………………………………………………………………………………………77
3-3. جامعه آماری…………………………………………………………………………………………………………77
3-4. ابزار و روش گردآوری داده ها………………………………………………………………………………..79
3-5. روایی و پایایی ابزار گردآوری داده های تحقیق ……………………………………………………….80
3-5-1. روایی…………………………………………………………………………………………………………….80
3-5-2. پایایی…………………………………………………………………………………………………………….80
3-6. روش تجزیه و تحلیل داده ها……………………………………………………………………………….81
3-6-1. آمارتوصیفی ………………………………………………………………………………………………….81
3-6-2. آمار استنباطی ………………………………………………………………………………………………..81
فصل چهارم :تجزیه و تحلیل داده های تحقیق
4-1. مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….83
4-2.یافته های پژوهش……………………………………………………………………………………………….83
4-2-1.تحلیل داده های جمعیت شناسی……………………………………………………………………….84
4-2-2. یافته ها بر اساس سوالات پژوهش…………………………………………………………………..86
4-3.بررسی فرضیه تحقیق…………………………………………………………………………………………..94
4-3-1.بررسی نرمال بودن متغیرها………………………………………………………………………………94
4-3-2.آزمون فرضیه تحقیق ………………………………………………………………………………………94
فصل پنجم : نتیجه گیری،بحث و پیشنهادات
5-1. مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….95
5-2. نتایج پژوهش ……………………………………………………………………………………………………97
5-2-1.نتیجه جمعیت شناسی………………………………………………………………………………………97
5-2-2. نتایج یافته به پرسش های اساسی پژوهش ……………………………………………………….97
5-3.نتایج آمار استنباطی …………………………………………………………………………………………..99
5-4.بحث……………………………………………………………………………………………………………….100
5-5.پیشنهادات ……………………………………………………………………………………………………….101
5-5-1.پیشنهادات تحقیق …………………………………………………………………………………………101
5-5-2. پیشنهادات تحقیق آتی …………………………………………………………………………………101
منابع فارسی …………………………………………………………………………………………………………..102
منابع لاتین……………………………………………………………………………………………………………. 104
پیوستها ……………………………………………………………………………………………………………..105
چکیده انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………110
فهرست جدولها و نمودارها
جدول 3-1. تعداد مدیران و کتابداران واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان…………………78
جدول 3-2. میزان پایایی سوالات متغیر دیدگاه مدیران ………………………………………………………80
جدول 3-3. میزان پایایی سوالات متغیر ایجاد کتابخانه دیجیتال……………………………………………80
جدول 4-1. توزیع فراوانی و درصد فراوانی جنسیتپاسخگویان …………………………………………84
جدول 4-2. توزیع فراوانی و درصد فراوانی وضعیت تاهل پاسخگویان………………………………..84
جدول 4-3.توزیع فراوانی و درصد سن پاسخگویان…………………………………………………………..85
جدول 4-4. توزیع فراوانی و درصد فراوانی میزان تحصیلات پاسخگویان ……………………………85
جدول 4-5.توزیع فراوانی و درصدفراوانی سابقه کار مدیران و کتابداران……………………………..86
جدول 4-6. توزیع فراوانی و درصدفراوانی پاسخها به آشنایی مدیران و کتابداران به کتابخانه دیجیتال
……………………………………………………………………………………………………………………………………87
جدول 4-7. توزیع فراوانی و درصدفراوانی پاسخهابه امکان دیجیتالی شدن منابع ………………….88
جدول4-8. توزیع فراوانی و درصد فراوانی پاسخ ها به دیجیتال بودن کتابخانه ……………………..89
جدول 4-9. توزیع فراوانی و درصد پاسخهای نمونه آماری به سوالات………………………………..89
جدول 4-10.توزیع فراوانی و درصد فراوانی پاسخ ها به موارد اولویت منابع برای دیجیتالی شدن 89
جدول4-11. توزیع فراوانی و درصد فراوانی پاسخ ها به موانع دیجیتالی شدن کتابخانه…………..90
جدول 4-12. توزیع فراوانی و درصد فراوانی پاسخ ها به امکانات و تجهیزات موجود برای ایجاد
کتابخانه دیجیتال …………………………………………………………………………………………………………..92
4-13.توزیع فراوانی و درصد فراوانی پاسخ ها به ضرورت ایجاد کتابخانه دیجیتال ………………..93
جدول 4-14. آزمون کو لموگراف – اسمیرنوف………………………………………………………………..94
جدول 4-14. ضریب همبستگی بین دیدگاه مدیران و کتابداران و ایجاد کتابخانه دیجیتالی …….95
چکیده

مقدمه: کتابخانهها با هدف پاسخگویی به مراجعان و ارائه اطلاعات مورد نیاز آنان ایجاد گردیدهاند و خدمات دیجیتال راهموثری برای رسیدن به این هدف میباشد که امکان استفاده از راه دور به مراجعان و بدون حضور در کتابخانه و همچنین تهیه سریعتر اطلاعات مورد نیاز آنان را فراهممیآورد. امروزه مدلهای جدیدی برای طراحی کتابخانه در نظر گرفته می شود که در این میان کتابخانه دیجیتال جایگاه ویژه ای را در محیط مجازی دارد.
هدف: هدف تحقیق حاضر آگاهی از دیدگاههای مدیران و کتابداران کتابخانههای دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان در مورد ایجاد کتابخانه دیجیتال است.
روششناسی : روش پژوهش توصیفی-پیمایشی است و برای گردآوری اطلاعات از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است. جامعه آماری تحقیق را مدیران و کتابداران دانشگاه های آزاد استان گیلان تشکیل میدهند و برای تجزیه و تحلیل دادههای پژوهش از نرمافزار اس. پی. اس. اس استفاده شده است .
نتایج : یافتههای پژوهش نشان میدهد که مدیران و کتابداران کتابخانههایدانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان شناخت و آگاهی نسبتا خوبی به کتابخانه دیجیتال دارند و نظرشان نسبت به دیجیتالی کردن منابع کتابخانهها مثبت بودهو انجام آنرا در کتابخانهها ضروری میدانند. همچنین مدیران و کتابداران، فقدان نیروی انسانی متخصص کتابدار، نداشتن تسلط به زبانهای خارجی، نبودن نیروی انسانی در علوم رایانهای، جایگاه نامناسب کتابخانه در تشکیلات اداری، نبود تجهیزات لازم، فقدان بودجه کافیرا از موانع ایجاد کتابخانه دیجیتال می دانند.
مدیران و کتابداران آشنایی بسیار خوبی نسبت به کتابخانه دیجیتالی دارند و 649/. آنها دیدگاه مثبتی برای تشکیل کتابخانه دیجیتالی دارند که این نگرش مثبت بیانگر تمایل آنها در بکارگیری فن آوری اطلاعات برای پاسخگویی به محققان و همکاری بین کتابخانه ای در راستای توسعه کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان می باشد.

کلید واژه: کتابخانه دیجیتال ، کتابداران کتابخانههای دانشگاه آزاداسلامی استان گیلان ، مدیرانکتابخانههای دانشگاه آزاداسلامی استان گیلان ، دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1.مقدمه
امروزه دسترسی کاربران کتابخانههای دانشگاهی به روزآمدترین منابع علمی در کوتاهترین زمان ممکن، ضرورتی است که این کتابخانهها را در ارائه پیشرفتهترین خدمات اطلاعرسانی ناگزیر میسازد. کتابخانهها برای ایفای رسالت سنگینی که در جهت ارایه خدمات اطلاعرسانی نوین بر دوش دارند، نیازمند به کارگیری فنآوری اطلاعات در پیچیدهترین سطوح ممکن هستند. فنآوری اطلاعات که کتابخانه به مفهوم امروز، بدون آن معنا نمییابد، ضرورتا” متکی بر عناصر بنیادینی است که زیرساخت فنآوری اطلاعات را تشکیل میدهند.
کتابخانه دیجیتال، کتابخانهای است که منابع و خدمات کتابخانهای را بهصورت دیجیتال در اختیار کاربران قرار میدهد .
این کتابخانهها در راستای توسعه کتابخانهها از اواسط سده بیستم به بعد مطرح شدند و از اواخر همین سده پا به عرصه وجود گذاشتند. این کتابخانههادر امتداد توسعه و پیشرفت کتابخانههای سنتی مطرح شدند ونسل جدیدی از کتابخانههای دیجیتال را معرفی کردند.
بنابر این کتابخانههای دیجیتال نمیخواهند و نمیتوانندجایگزین کتابخانههای سنتی شوند،این کتابخانهها برای پاسخگویی به نیازهای نوین کاربران بهوجود آمدهاند.
آترتون در سال1977تعریف روشنی از زیر ساخت اطلاعات ارائه داده است. به تعبیر او، زیر ساخت اطلاعات هر کشوری تواناییهای ملی در دسترسی به دانش و اطلاعات و همچنین انتقال دانش و اطلاعات به منظور استفاده عملی از دانش است (آترتون، 1977).
کتابخانه دانشگاهی به عنوان مرکزی که مسئولیت ارائه خدمات اطلاعاتی به جامعه وسیعی از دانشجویان و اعضای هیات علمی را بر عهده دارد، نیازمند همگامی با نوآوریهای موجود در زمینه اطلاعرسانی است. افزایش تصاعدی تولیدات علمی و تاکید روزافزون دانشگاهها بر انجام پژوهشهای پربار علمی، روز به روز بر سنگینی وظایفی که بر دوش کتابخانههای دانشگاهی است، میافزاید(حریری، 1388).
باتوجه به رسالت اصلی کتابخانه در برآوردن نیازهای اطلاعات کاربران، امروزه مدلهای جدیدی برای طراحی کتابخانهها در نظر گرفته میشودکه در این میان ایجاد کتابخانههای دیجیتال جایگاه ویژهای را در محیط مجازی اینترنت به خود اختصاص داده است.این نوع کتابخانهها با داشتن قابلیتهای بیشتر و پیشرفتهتر برای مدیریت اطلاعات، از دیگر مراکز اطلاعاتی اینترنتی متمایز شدهاند(فدایی،1387).
کتابخانهها تنها زمانی میتوانند رضایت کاربران خود را جلب نمایند که خدمات اطلاع رسانی مورد تقاضای کاربران را در مطلوبترین سطح ممکن ارائه دهند و تحقق این هدف در گرو فراهم بودن امکاناتی مانند نیروی انسانی متخصص، بودجه کافی، تجهیزات سختافزاری مناسب و دیدگاه مثبت و پذیرای سازمانی و مدیریتی در رابطه با فنآوری اطلاعات است .
در مورد کتابخانههای دانشگاهی ایران نیز، امروز بیش از گذشته، دلایلی وجود دارد که استفاده از فنآوری اطلاعات در کتابخانه و خودکارسازی آنها را ضروری میسازد. افزایش رو به رشد کاربران، نیاز بیشتر به استفاده از مواد کتابخانهای در داخل و خارج از کتابخانهها، رشد میزان مواد منتشر شده، تغییر ماهیت مواد مطالعاتی(به معنی استفاده بیشتر از لوحهایفشرده، مجلات الکترونیکی، پایگاههای اطلاعاتی پیوسته) و توسعه کامپیوترهای جدیدتر و ارزانتر، تنها بخشی از دلایلی هستند که بر خودکارسازی تاکید دارند. علاوه بر فعالیتهای داخلی عادی مثل فهرستنویسی، فراهمآوری و کنترل امانت، فنآوریهای اطلاعاتی را میتوان در کتابخانه، برای سایر فعالیتها مثل پردازش اطلاعات به کار گرفت. از آنجا که اکثر کتابخانههای دانشگاهی به انجام فعالیتهای تحقیقاتی میپردازند، پردازش اطلاعات برای آنها بسیار اهمیت دارد.
کتابخانه در طول تاریخ همواره مرکز نگهداری، بهرهبرداری و اشاعه اطلاعات و دانش بشری بودهاند. افزایش روزافزوان حجم اطلاعات، گسترش سریع اینترنت تولید قالبهای گوناگون اطلاعاتی، پیدایش و تحول چند رسانهایها، و تمایل فزاینده پژوهشگران به دسترسی به قالبهای الکترونیکی اطلاعات، نقش و عملکرد کتابخانهها را در جهان امروز دستخوش تحول ساخته است. به گونهای که در حال حاضر، اینترنت گستردهترین و روزآمدترین منبع اطلاعاتی بوده و عمومیت آن همچنان رو به افزایش است(امینپور، 1385).
دانشگاه آزاداسلامی به عنوان دانشگاهی جوان و رو به گسترش به منظور تحقق اهدافش، ناگزیراز داشتن کتابخانههای توانمندی است که بتواند پاسخگوی نیازهای آموزشی و پژوهشی آن باشد، زیرا هدف اساسی این دانشگاه پرورش استعدادها و انتقال و پیشبرد دانش از طریق آموزش و پژوهشهای علمی است(دانشگاه آزاد،1374).
با نگاهی گذرا، به خوبی میتوان دریافت که همگام با تحولات نظام آموزش و حرکت به سوی آموزشهای الکترونیکی، کتابخانهها نیز باید مسیر خود را به سمت دیجیتالیشدن تغییر دهند تا بتوانند با تغییر نقش خود، جایگاه خود را حفظ نمایند و متناسب با نیاز جامعه خود، نسبت به ارایه خدمات جدید توانا باشند. پیوند کتابخانهها، فنآوری اطلاعات، و آموزش با یکدیگر اتحاد سه جانبهای است که کشورهای توسعه یافته در راه نیل به اهداف آموزش خود به لزوم آن واقف هستند و کشورهای در حال توسعه باید به آن عنایت بیشتری داشته باشند(رحیمینژاد،1385).
کتابخانههای دیجیتالی کتابخانههایی هستند با همان اهداف ، عملکردها و آرمانهای کتابخانه سنتی که لزوما برای جامعهای خاص از استفاده کنندگان سازماندهی شدهاند. در این تعریف “کتابخانههای دیجیتالی ” سازمانهای هستند متشکل از کارکنانی متخصص جهت سازماندهی و انتخاب منابع که امکان دسترسی فکری، تفسیر، توزیع و نگهداری بیعیب و نقض منابع مذکور را فراهم میکنند. کارکنان کتابخانه دیجیتالی اطمینان دارند که آثار دیجیتالی گردآوری شده در مجموعه به منظور دسترسی سریع و مقرون به صرفه برای استفاده جامعهای خاص از استفاده کنندگان یا مجموعهای از چند جامعه در مدت زمان طولانی پایدار خواهند بود(کلوند،1998).
کتابخانههای دیجیتالی اطلاعات سازماندهیشده و با کیفیت بالا را فراهم میکنند بسیاری از ویژگیهای پیشرفته کتابخانه دیجیتالی متکی به فراداده است. کتابداران به منابع موجود در فهرستها یا مجموعههای دیگر از طریق فراداده ها توصیف میکنند که این امر دستیابی به اطلاعات را تسهیل میکند (گارسیا کرسیو، 2010).
یک کتابخانه دیجیتالی، چیزی جز خدمات اطلاعاتی کتابخانهای توزیعی نیست که به صورت فیزیکی، مجازی و با ترکیبی از هر دو ارایه شود و در آن حجم نسبتا” زیادی از منابع اطلاعاتی تنها در قالب دیجیتالی قابل دسترسی باشندکتابخانههای دیجیتالی، کتابخانههایی هستند که استفادهکنندگان از نقاط مختلف جهان میتوانند به آن دسترسی پیدا کرده و انواع مختلفی از اطلاعات را شامل متن،صوت، تصویر، ویدئو و …. را بازیابی کنند(سرینیراسل، 2000).

1-2. بیان مسئله
واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی در استان گیلان به عنوان یکی از مراکز تحقیقاتی هستند که به منظور تامین نیروی متخصص در مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسیارشد، و دکتری ازآذرماه سال 1361 تاکنون با کسب موافقت شورای عالی انقلاب فرهنگی شروع به کارکردهاند. اداره امور مربوط به کتابخانهها زیر نظر معاونت پژوهشی صورت میگیرد. اهداف کلی دانشگاه عبارتند از: آموزش نظری و عملی دانشجویان در رشتههای مختلف تحت پوشش دانشگاه، فراهم نمودن تسهیلات آموزشی و پژوهشی برای دانشجویان و کادر آموزشی جهت انجام تحقیقات نظری عملی، و انتشار منابع علمی است.
برآوردهشدن این اهداف و به کارگیری فنآوریهای اطلاعات در کتابخانههای دانشگاه آزاد، به نگرش و میزان آگاهی مدیران وکتابداران آن بستگی دارد؛ به عبارت دیگر، دیجیتالیکردن کتابخانههای دانشگاه آزاد استان گیلان، نه تنها به نیازها و امکانات این مرکز، بلکه به قدرت تفکر و بینش مدیران و کتابدارن و میزان آگاهی آنان نیز مربوط است. با دیجیتالی کردن منابع این امکان فراهم میشود که حجم عظیمی از منابع به نحوی ذخیره و بازیابی گردد که دسترسی به اطلاعات با صرف کمترین هزینه و در اسرع وقت ممکن گردد و در اختیار دانشجویان و استادان قرار گیرد. هزینه پیاده سازی اولیه اینگونه کتابخانه ها بسیار بالاست؛ ولی مدیران، کتابدارن و فنآوران از جمله افرادی هستند که در تصمیمگیری کتابخانه نقش اساسی دارند. برای تصمیمگیری آگاهانه در باب هر موضوع باید علاوه بر فراهم ساختن امکانات و تجهیزات سختافزاری و نرمافزاری، از اطلاعات تخصصی مربوط به آن موضوع نیز آگاه بود. مدیرانی که فاقد آگاهی، تخصص و نگرش مثبت نسبت به این موضوع باشند به راحتی نمیتوانند تحول و نوآوریهایی را در این زمینه ایجاد کنند.
نوع نگرش مدیران کتابخانه، مدیران عالی و کتابداران به کتابخانه دیجیتال بسیار در سرنوشت آن تاثیرگذار است. چنانچه نگرش مثبت و صحیحی از کتابخانه های دیجیتال وجود داشته باشد مسلما سازوکار ساخت آن راحتتر فراهم می شود.

این پایان نامه در نظر دارد دیدگاههای مدیران و کتابداران کتابخانههای دانشگاه آزاد استان گیلان را در مورد ایجاد کتابخانه دیجیتالی مورد بررسی قرار دهد، چون تصمیمگیری توسط آنهاانجام می شود و اگر با آگاهی و همراه با نگرش مثبت صورت گیرد احتمال موفقیت در شرایط کنونی و آینده برای ایجاد کتابخانه دیجیتال بیشتر خواهد بود.

1-3. اهداف پژوهش
هدف اصلی این تحقیق بررسی دیدگاههای کتابداران ومدیران دانشگاههای آزاد اسلامی مستقر در استان گیلان نسبت به ایجاد کتابخانه دیجیتالی است.
1-3- 1. اهداف ویژه
1- مشخص ساختن میزان آشنایی و مهارت کتابداران ومدیران باکتابخانه دیجیتال.
2- تعیین میزان امکان دیجیتال کردن منابع اطلاعاتی (کتاب، نشریه، پایاننامهها و غیره) موجود در کتابخانههای دانشگاههای آزاد استان گیلان از نظر کتابداران ومدیران.
3- مشخص ساختن میزان کفایت امکانات و تجهیزات کتابخانههای دانشگاههای آزاد استان گیلان در جهت ایجاد کتابخانه دیجیتال ازدیدگاه کتابداران ومدیران.
4- تعیین میزان ضرورت ایجاد کتابخانههای دیجیتالی در دانشگاههای از نظرکتابداران و مدیران.
5- مشخص کردن مشکلات وموانع ایجاد کتابخانههای دیجیتال در دانشگاهها از نظر کتابداران ومدیران.
1-4 . ضرورت واهمیت پژوهش
امروزه اهمیت مراکز اطلاعرسانی وکتابخانههای دیجیتالی و استفاده ازپایگاههای اطلاعات دیجیتالی به ویژه درکشورهای درحال رشد که چالشهای مرحلهگذار از کتابخانه سنتی به کتابخانه دیجیتالی را تا حد زیاد پشتسر گذاشتهاند بر هیچ کس پوشیده نیست. کتابخانههای دیجیتالی مفهوم جدید در عرصه فنآوری اطلاعات است که به هدف رساندن اطلاعات به اقصی نقاط جهان مطرح گردیده است. دامنه وسعت فعالیتهای آن از سطوح علمی نظیر سایتهای حاوی پایاننامهها و مجلات علمیگرفته تا کتابخانههای عمومی که به هدف ارایه کتابهای الکترونیکی متنوع به عموم قشرهای مختلف مردم میباشد.
توسعهکتابخانههایدیجیتالعمدتابهدلایلذیلمیباشد:
* افزایشدسترسی به منابع وتسهیلتحقیقاتجدید
* کمکبهحفظمنابعوافزایشارزشمجموعههایسازمانمادر
* ارائهدسترسیمداوم،انعطافپذیری،فراهمکردنقابلیتهایافزایشتجزیهوتحلیلوبکارگیریاطلاعاتوصرفهجوییدروقتکاربران
* پشتیبانیازیادگیریالکترونیکیوپژوهشپیوسته
* مکملیبرایمنابعچاپی(سنتی)ویکپارچهسازیخدماتکتابخانهچندرسانهایرویشبکهمشترک
* افزایشبهرهوریوارایهخدماتبهتربهکاربران
* ایجادمجموعههایقابلدسترسبهطورهمزمانبهکاربران (توکلی،1389)
استان گیلان دارای 13 واحد دانشگاهی(دانشگاه آزاد اسلامی) میباشد که از این بین حدود 3 واحد آن مجهز به سیستم کتابخانه دیجیتال میباشد. با توجه به تفاسیر فوق و اهمیت وجود کتابخانههای دیجیتال مخصوصا در دانشگاه و از آنجایی که خود محقق حدود 12 سال سابقه کار در کتابخانه یکی از واحدهای فاقد سیستم کتابخانه دیجیتال این استان را دارد و مشکلات ناشی از نبود این سیستم را از نزدیک درک نمودهاست، بنابراین این ضرورت احساس میشود که دیدگاه مدیران اینواحدهای دانشگاهی را در خصوص ایجاد کتابخانه دیجیتال در دانشگاهها سنجید. امید است با کسب نظرات و دیدگاهها، این پژوهش بتواند خلاءها و مشکلات موجود در راه ایجاد و راهاندازی کتابخانههای دیجیتال در دانشگاههای استان گیلان را شناسایی نموده و در جهت تحقق و ایجاد این سیستمهای کتابخانهای راهکارهایی ارایه دهد.

1-5 .سوالات پژوهشی
1- میزان آشنایی مدیران و کتابداران با کتابخانه دیجیتال چقدر است؟
2-از دیدگاه مدیران و کتابداران امکان دیجیتالی شدن منابع اطلاعاتی موجود درکتابخانهها چه میزان است ؟
3-از دیدگاه مدیران و کتابداران مشکلات و موانع احتمالی ایجاد کتابخانه دیجیتال در دانشگاههای مورد مطالعه چیست؟
4-از دیدگاه مدیران و کتابداران امکانات و تجهیزات موجود برای ایجاد کتابخانه دیجیتال تا چه اندازه فراهم است؟
5-نظرات مدیران و کتابداران نسبت به ضرورت دیجیتالی کردن کتابخانهها چیست؟
1-6.فرضیه پژوهش
بین دیدگاه مدیران و کتابداران در ایجاد کتابخانه دیجیتال رابطه معنیداری وجود دارد.
1-7.متغیرهای پژوهش
متغیر مستقل در این پژوهش عبارت است از: دیدگاه مدیران و کتابداران کتابخانه های دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان.
متغیر وایسته عبارت از: ایجاد کتابخانه دیجیتالی.
1-8.تعاریف مفهومی و عملیاتی اجزاء مسئله
تعاریف مفهومی و عملیاتی
کتابداران:
تعریف مفهومی: کتابداران کسانی هستند که علم و هنر کتابداری را کسب کردهاند و آن شامل مدیریت، سازماندهی، فهرستنویسی، ردهبندی، دانششناسی و اشاعه اطلاعات است. کتابداران باید با دانشهای روز در حوزه علوم کتابداری و اطلاعرسانی آشنا باشند(ویکی پدیا،2008).
تعریف عملیاتی: در این پژوهش ،منظور از کتابداران، کتابدارانی هستند که دارای مدرک تحصیلی دیپلم ،فوق دیپلم،کارشناسی، کارشناسیارشد، و دکتری میباشند و در زمینه کتابداری در کتابخانههای دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان سابقه کار دارند و به صورت استخدام رسمی، پیمانی، و قراردادی مشغول به کارند.
کتابخانه دیجیتال:
تعریف مفهومی: کتابخانههای دیجیتالی سازمانهایی هستند که در آن تامین منابع، حضور کارکنانی متخصص، فرایند انتخاب، سازماندهی، کمک و راهنمایی برای دستیابی منطقی و عقلانی به اطلاعات(دیجیتالی)، تفسیر، توزیع، حفظ یکپارچگی آن و تضمین برایوجود و نگهداری مجموعهای از آثار دیجیتال در مدت زمان طولانی مورد توجه قرار میگیرد تا بتوان منابع اطلاعاتی دیجیتال را با سرعت و صرفهجویانه به لحاظ اقتصادی برای استفاده یک جامعه یا مجموعهای از جوامع خاص دسترسپذیر ساخت(زینک ، 2005).
تعریف عملیاتی: کتابخانه های دیجیتال سازمان هایی هستند که در آن کارکنان متخصصی به انتخاب و سازماندهی منابع اطلاعاتی دیجیتال بپردازند، اطلاعات تمام متن دیجیتال به جامعه کاربران آن کتابخانه ارائه شود، وابسته به یک کتابخانه سنتی باشد، اطلاعات دیجیتالی به مدت زمان طولانی به مثابه منابع اطلاعاتی پایدار قابل دسترس باشند. کتابخانه هایی که همه این عناصر را دارا باشند، کتابخانه دیجیتال می شوند.
دیدگاهها یا نگرشها:
تعریف مفهومی: ترکیب شناخت‌ها، احساس‌ها و آمادگی برای عمل نسبت به یک چیز معین را نگرششخصنسبتبهآنچیزگویند(کریمی،1373،ص295).معادل انگلیسی کلمه نگارش، واژهAttitudeمی‌باشد که چندین معنا دارد. این واژه از کلمه لاتینOptusگرفته شده که به معنی مناسبت و سازش‌یافتگی است و ریشه دیگر این کلمه Aptitudeبوده که به معنی حالت و آمادگی ذهنی یا فکری برای عمل می‌باشد. از اینرو در کاربرد این دو ریشه در روان‌شناسی اجتماعی بین دو دسته نگرش تفکیک قایل شده‌اند: یا نگرش‌های ذهنی1و یا نگرش‌های حرکتی2 (آل‍پ‍ورت‌، گ‍وردون‌ وی‍لارد3، 1371).
تعریف عملیاتی: در این تحقیق منظور از نگرش برداشت و تصور مدیران و کتابداران نسبت به کتابخانههای دیجیتالی با توجه به آگاهی، دانش، و تجربه آنها بر مبنای امکانات موجود در کتابخانههای دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان است.

مدیران:
تعریف مفهومی: فرایند به کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی در برنامه‌ریزی، سازماندهی، بسیج منابع و امکانات، هدایت و کنترل است که برای دستیابی به اهداف سازمانی و بر اساس نظام ارزشی مورد قبول صورت می‌گیرد.(سایت ویکیپدیا،2008)
تعریف عملیاتی : منظور مدیران بخشهای مختلف دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان است.

فصل دوم
مبانینظریو پیشینه پژوهش

2-1. مقدمه
بسیاری از سازمانها و موسسات کتابخانه دیجیتالی ایجادکردهاند یا در حال برنامهریزی هستند. حضور در دنیای جدید نیازمند آگاهی از شرایط و ویژگیهای جدید دارد و این آگاهی جز با مطالعه در این حوزه امکان پذیر نیست. کتابخانهها در حرکت بهسوی دنیای دیجیتال، علاوه بر رقابت با رقبای جدید، باید در اندیشه رسالت وجودی خود که همان حفظ میراث بشری- که در دنیای دیجیتال علاوه بر میراث مکتوب، میراث دیجیتال را نیز در برمیگیرد – و ارایه خدمات فرهنگی به جامعه کاربران باشند.کتابخانهها در حرکت بهسوی دنیای دیجیتال با چالشهای حقوقی، فنی، نیروی انسانی متخصص، شبکههای ارتباطی، مدیریتی و غیره مواجه اند که باید پیش از آغاز فعالیتشان، در مسیر رفع این چالشها حرکت کنند.
2-2. مبانی نظری
مفهوم کتابخانههای دیجیتال اولین بار در سال 1940، توسط بوش وانه وار4 در مورد سیستم میماکس5 بصورت شفاف تعریف شد. سیستم میماکس یک کتابخانه دیجیتال مربوط به آینده بود، در این سیستم چنین تصور میشد که یک فرد میتواند همه کتابها، دفاتر و ارتباطاتش را دریک دستگاه ذخیره کند (نبوی، 1387).
ایجاد کتابخانه دیجیتالی مستلزم دسترسی به متن کامل منابع اطلاعاتی در قالب کامپیوتری است و این اطلاعات میتواند تنها نوشتاری نباشد(فاکس، 1995).
یک کتابخانه دیجیتالی از تعداد زیادی رایانه تشکیل شده که به وسیله یک شبکه متصل شدهاند. مهم ترین شبکه اینترنت است که بهوجود آمدن آن به عنوان یک شبکه قابل انعطاف، ارزان و جهانی عامل موثر در توسعه کتابخانههای دیجیتالی شده است.
رایانههای موجود در شبکه، سه عملکرد اصلی دارند: کمک به کاربران برای ارتباط با کتابخانه، ذخیره منظم اطلاعات جهت نگهداری بلند مدت، خدمات جستجو و مکان یابی اطلاعات با ارایه فهرستها و نمایه ها(آرمز، 1381).
مدیران در تصمیمگیری کتابخانه نقش اساسی دارند و برای تصمیمگیری آگاهانه در باب هر موضوع باید علاوه بر فراهم ساختن امکانات و تجهیزات سختافزاری و نرمافزاری از اطلاعات تخصصیمربوط به آن موضوع نیز آگاه باشند. مدیرانی که فاقد آگاهی، تخصص و نگرش مثبت باشند به راحتی نمیتوانند ابداعات و نوآوریها را ایجاد کنند (مظفرمقام،1387).

2-2-1. تاریخچه روند فنآوری اطلاعات در کتابخانه‌ها
هر چند تا دیروز شکل مرسوم دسترسی محققان به اطلاعات پژوهشی به اشکال کاغذی و لوح فشرده بوده‌است، لیکن امروزه عرضه کنندگان اطلاعات، شبکه‌های وب را به عنوان رسانه‌ای مناسب‌تر برای پایگاه‌های اطلاعات مرجع و مجلات پژوهشی تمام متن یافته‌اند. کاربران می‌توانند از طریق وب، اطلاعات مورد نیاز تحقیق خود را در طول شبانه روز و در تمام روزهای هفته از هر مکانی بازیابی کنند. به علاوه، بسیاری از پایگاه‌های مبتنی بر وب، به شکل قوی تری تجهیز شده‌اند ویا اینکه اطلاعات بیشتری نسبت به شیوه‌های سنتی کاغذی یا لوح فشرده ارایه می‌کنند. تغییرات سریع و همه جانبه، کتابخانه‌های تخصصی و کتابداران متخصص در این کتابخانه‌ها را در آستانه عصر جدیدی قرار داده‌است که با گذشته نه چندان دور، بسیار متفاوت است. سیستمهای رایانه‌ای که در کتابخانه‌ها تا دهه ?? مورد استفاده قرار می‌گرفت، ارتباطی پیوسته و مستقیم با عملکردهای سنتی کتابخانه‌ها برقرار می‌نمود، علی رغم توانایی و قابلیتهای عملی و گسترده فهرستهای قابل دسترسی برای عموم 6و سیستمهای محلی متصل بدانها، کتابخانه‌ها هنوز مدلی سنتی از مجموعه‌های فیزیکی و محلی هستند که عمدتا از طریق ابزارهای کتابشناختی ناهماهنگ، میتوان بدانها دسترسی یافت. هم اکنون پیشرفت‌های قابل توجهی دیده می‌شود که در حال تغییر بنیادی این مدل است. فنآوریهای نو، فهرست‌های کتابخانه را از راهنماهای ساده منابع به سیستمهای جامع اطلاعاتی تغییر داده‌اند و در مرحله ایفای تعهد خود در انتقال مستقیم منابع اطلاعاتی کتابخانه‌های دنیا و مراکز اطلاعرسانی به میز استفاده کنندگان هستند. داده‌های رقمی و تصاویر الکترونیکی، کمکم جایگزین منابع اطلاعاتی فیزیکی شدهاند. روشهای سریع دستیابی به منابع اطلاعاتی به تدریج اهمیت بیشتری از گردآوری مجموعه‌های جدید پیدا کرده‌است.به گفته کینگ در سال????بیش از?? درصد روزنامه‌ها و نشریات به صورت پیوسته و از طریق شبکه‌های دوربین‌المللی در دسترس خواهند بود. این پیشرفتها پیامدهای عمیقی درکتابخانه‌های تخصصی دارد. فنآوری تقریبا تمام جنبه‌های کار کتابخانه را تحت تاثیر خود قرار داده‌است: کتابداران شاغل در بخش فراهمآوری اکنون باید به دنبال راهی جهت دسترسی مراجعان به منابع دیجیتال باشند، فهرستنویسان باید این منابع را دسترس پذیر سازند و کتابداران مرجع نیز ضمن کمک به مراجعان در داخل کتابخانه باید پاسخگوی ارباب رجوع از راه دور باشند.
تاریخ استفاده ازرایانه در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاعرسانی را می‌توان به چند دوره نسبتا مشخص تقسیم کرد: در دهه ???? نخستین روشهای نیمه ماشینی ذخیره و بازیابی اطلاعات با استفاده از نظام برگه‌ای لبه منگنه مورد توجه قرار گرفت. این نظام در واقع پیش آمد نظام‌های رایانه‌ای دهه ???? بود. در دهه ???? شاهد گسترش نظام‌های پیوسته چه از نظر تنوع و ایجاد نرم‌افزارهای آماده و تجهیزات چاپ و نمایش اطلاعات و چه از نظر نفوذ و کاربرد این نظام‌ها در کشورهای در حال رشد بود. دهه ???? دهه رشد اینترنت به حساب می‌آید و کتابخانه‌ها نیز از این پدیده حاصل از فناوریهای جدید در کارهای خود به خوبی استفاده کردند. این مسیر روز به روز در حال تحول و پیشرفت است و جهت آن به سوی افزایش توانایی‌های انسان در به دست آوردن دقیق اطلاعات می‌باشد. استفاده از فناوری اطلاعات نیازمند آموزشهای ویژه نه تنها برای کتابداران که مستقیما دست اندرکار اطلاع رسانی اند، بلکه برای استفاده کنندگان عادی نیز می‌باشد. امروزه باسواد کسی است که سواد رایانه‌ای داشته باشد و خود بتواند مستقیما از امکانات رایانه‌ای استفاده کند(ویتور،1383).
2-2-2. تعاریف کتابخانه دیجیتالی
اجزای زیر را در تعاریف مختلف موجود از کتابخانه دیجیتال می توان یافت:
1.کتابخانه دیجیتال یک نهاد واحد نیست.
2.کتابخانه دیجیتال برای لینک منابع به تکنولوژی نیاز دارد.
3.رابطه بسیاری از کتابخانه های دیجیتال با سرویسهای اطلاعاتی برای استفاده کنندگان نهایی شفاف است.
4.دستیابی جهانی به کتابخانههای دیجیتال و سرویسهای اطلاعاتی یک هدف است7.(سیکدیو،2003)
کتابخانه دیجیتال (الکترونیکی) کتابخانه‌ای است که در آن اسناد به جای کاغذ یا سایر رسانه‌های محلی به شکل الکترونیکی ذخیره شده‌اند. اساس این کتابخانه‌ها ذخیره مدارک به شکل الکترونیکی و نیز استفاده الکترونیکی است. به این صورت که هر فردی در هر نقطه با استفاده از یک کامپیوتر معمولی و یک خط تلفن بتوانند به تمامی اطلاعات یک کتابخانه عظیم دسترسی پیدا کند. از این رو کافی است که منابع را در حافظه این نوع کتابخانه‌ها قرار داد. مجموعه روشها، خدمات و ساختارهای اطلاعاتی که باعث می‌شوند تا اطلاعات در قالب یک فن‌آوری نوین با دسترسی آسان، سریع و گسترده ارایه شوند، کتابخانه دیجیتال نام دارد (زوارقی،1383).
تعریفی دیگر از کتابخانههای دیجیتال به مفهوم تبادل رقومی اطلاعات چند رسانهای در یک محیط ارتباطی گسترده و وسیع تعبیر می شود .
کتابخانه الکترونیکی، سازمانی است حاوی منابع خاص که نگهداری آنها، دارای ارزش زیادی بوده و لذا در آن راهکارهایی جهت گزینش، سازماندهی، ارایه دسترسی‌های کنترل شده، امکان توزیع، حفظ یکپارچگی و اطمینان از ماندگاری مجموعه اطلاعات در طول زمان، پیشبینی گردیده‌ است. سهولت دسترسی به منابع و مقرون به صرفه بودن آن، امکان تبادل اطلاعات و منابع موجود با دیگر سازمانها، بهکارگیری مکانیزمهایی جهت حفظ، گسترش و توسعه، توجه به مسئله مالکیت معنوی، از مهمترین ملاحظات در کتابخانه دیجیتال می‌باشد.
سر درگمی‌های موجود در مورد این عبارت ناشی از آن است که در طول سالها، عبارات متنوعی برای این مفهوم به کار برده شده‌است (مانند کتابخانه‌های الکترونیکی، مجازی، کتابخانه‌های بدون دیوار) و دقیقا” مشخص نبود که معنای واقعی هر کدام از این مفاهیم چیست؟ از سوی دیگر، کتابخانه‌های دیجیتال مورد توجه حوزه‌های مختلف پژوهشی و تحقیقاتی است.


پاسخ دهید